Түрын мартагдаһан заншалнууд

ҺҮН ТӨӨЛЭЙ, ТЭМЭЭ БЭДЭРЭЛГЭН, “ХҮЛ МЯХАН, ХҮХҮҮР АРХИ”, БЭРИИН МОРИ ХАРУУЛАЛГА, ЭХЭ АНДАЛДААН, БЭРИИН МҮРГЭЛ, ГОДЛИ ШААЛГА, ШАГАЙТЫН ҮРЕЭЛ

Туйба зүүлгэн

Эльбээд гэзэгээ үзэхэдэм,
Эжым үгэhэн туйбахан.
Энээхэн туйбаяа харахадаа,
Эжымни ехээр hанагдаа.

Цырен-Дулма Дондогой

Түрэһөө мордолгон

Хүндэтэ худа, худагынар!
Түрэ бүтээлсэжэ байhан
түрэл гаралнууд,
Түрэмнай түбхэн бүтэжэ,
Найрнай намхан бүтэбэ гээшэ.

Басаганай хэшэг

Басагаяа хүргэжэ ошоходоо, басаганай хэшэг гэжэ нэрэтэ мяхануудые абаашаха ёhотой. Басаганай хэшэгтэ ууса, үбсүүн, шагайта, үргэн, г.м. төөлэйhөө бэшэ арбан долоон хүндын мяхан орохо ёhотой. “Шагайтын мяхан шэнги шангахан ябаарай”, – гэжэ басагандаа хэлэдэг гээшэ.

Сай аягалха ёһо

– Абаа, галаа хайрлыт.
– Галаар яахань бэ?
– Абын галhаа таhалжа шэнэ гэрэй гал аhаая.

Унтари заһалган

Хүбэн сагаан хүнжэл соотнай
Хүбүүд олоор түрэжэ,
Хүн зонойнгоо дунда
Хүндэтэй мэргэн ябажа,
Хүсэ, бэлиг ехэтэй,
Хүхюун жаргаг лэ!

Танилсуулга

Түрэ бүтээхэ гээшэ бэлэн хэрэг бэшэ. Эндэ ехэ бэлэдхэл хэрэгтэй.Түрэ дээрэ хоёр талын түрэл гаралнууд танилсанад. Хүбүүтэ худа хүбүүнэйнгээ яhан түрэлые (эсэгын түрэл), шуhан түрэл (эхын түрэл) нэрлэнэ.

Басага хүргэгшэдые угтаха ёһо

Хариhаа бууха хадамуудаа,
Олонhоо бууха урагуудаа
Угтан хүлеэжэ буулгаха,
Урин хүндэлжэ hуулгаха
Зайлашагүй шухала хэрэгтэй,
Забhаргүй шухала ябадалтай байна.

Һээр шаалга

Һарын сагаанда

Ёрхо харбалгын дүрим

Ёрхо харбалга

Сагаан тэмээн

Тэбэг сохилго

Хоргодолго

Һохор һамган

Шиила шэдэлгэн

Зээрэмхэй тогтоохо

Ботого хамгаалга

Малгай тойруулха