Уг удамай уянгын үршөөлтэй

Тэмсээнэй түрүүшын шатада уранаар хөөрэhэн «Хулеэнэб» гэhэн шүлэгөө залуу багша Илалтын ойн баярай жэлдэ, Эсэгэ ороноо хамгаалагшадта зорюулhан байна.

— «Алтаргана» нааданай урда тээ ехэ бэлэдхэл гараабди. Агымнай мэдээжэ уран зохёолшод Бато — Жаргал Абидуевич Гармажапов, Дугарма Батоболотовна Батоболотова гэгшэд hарын хоёр-гурба уулзажа, хэшээлнүүдые хэдэг байгаа, даабари үгэхэ. Бэшэhэн шүлэгүүдыемнай заhаха, шүүмжэлхэ, зүбшэхэ, энэ талаар өөhэдтэмнай хэрэгтэй ехэ hуралсал гараабди, шүлэгэй мүрнүүдэй сохилто, үе таруулга гээшые заагаа, хэшээлэй түгэсхэл бүхэндэ экспромт шүлэгүүдые зохёодог байгаабди, — гэжэ Очирма Сыхеева хөөрэнэ.

Тиимэhээ «Алтаргана-2026» нааданай уран шүлэгшэдэй конкурсын түгэсхэлдэ таба минутын туршада тэрэ дороо шүлэг зохёохо даабари абахадаа, бэлэн байгаа шахуу. Буряадай тэмдэг — «Хүхэ толбо» тухай шүлэг зохёохо даабари үгтэхэдэнь, Очирмагай ухаанда нэн лэ түрүүн эжын хөөрөө hанагдаа: «хүхэ толботой үхибүүд түрэдэг юм, ехээр хүхэрhэн байбал, заяашаниинь ехээр адислаа гэлсэхэ» гэhэн үгэнүүд hанаандань гансата ороо.
Очирма үнэр hайхан гэр бүлэдэ, зургаан үхибүүдэй дунда үндыгөө. Дугаржап Ирдынеев, Цыремжит Дугарова аба эжы хоёрынь аглаг тэнюун Ага нютагта, Онон голой эрьедэ оршодог Хүнхэр нютагта танилсаhан түүхэтэй. Абань — Дугаржап Ирдынеев, Буряадай суута композитор Юрий Ирдынеевэй түрэhэн дүү хүбүүн болоно. Угаараа аялга хүгжэмдэ дуратай, түүхэ домогоор hонирхохо, ехэ hүзэгшэ, уран үгэдэ бэрхэ абань «Бадма» гэжэ туужа бэшэhэн, Хүнхэртэ «Голубой Онон» гэhэн ансамблиин эхи табигшадай нэгэн болоно. Түрэл хэлэнэйнгээ ульгамые үхибүүдтээ дамжуулhан эхэ эсэгын нүлөө ехэтэ байhыень тэмдэглэмээр. «Бухы наhаараа мал ажалда хүдэлhэн аба эжымнай, олониитын ажалда эдэбхитэй хабаадажа, концерт нааданда заатагүй хабаададаг байhан» гээд Очирма хэлэнэ.
Цыремжит Ирдынеева-Дугарова — эжынь, олон үхибүүдтэй, дууша бэлигээрээ суутай Дугаровтоной бүлын болоно. Ирагуу hайхан хоолойгоороо буряад, монгол дуунуудые дууладаг Цыремжит Ирдынеева Агын тойрог, хизаартаа мэдээжэ дуушан байhан. «Ахайнар, абгай, дүүмни булта дууладаг, би гансаараа дуулажа шададаггүйб» гээд энеэбхилэн, дуушашье бэшэ hаа, үгэдэ уран Очирма үнэн сэхэеэ мэдүүлээ. Yхибүүдтэ зорюулhан шүлэгүүдые зохёохо хүсэлтэй багша, аба эжы тухайгаа, турэл дайдаяа үнгэтэ гоёор үшөөшье уранаар зураглаха бэзэ. Уг удамай уянгын бэлигэй үршөөлдэ хүртэгшэ...

Очирма Сыхеева

Эжын үнэр
Энэ түби дэлхэй дээрэ
Эгээл дүтэ, эгээл дуратай
Эльгэ нимгэн эжым гээшэл,
Эльгэ зүрхым эльбэн байнал.

Эжым үнэр ямар бэлэй?
Эртэ үглөө газаа гараад,
Эжэл малаа талаар хараад,
Эрьен гэртээ бусан ерэхэ.

Арюун талын үнэр абаад,
Аглаг сэбэр агаар асараад,
Адис мэтэ баглаа сэсэг
Анхилуулан байдаг бэлэй.

Үглөө бүри ногоон сайнгаа
Сахюусадтаа дээжынь үргөөд.
Үнеэ һаагаад, һүеэ асараад,
Сагаан эдеэнэй үнэртэй бэлэй.

Хагсуу хабарай хатуу үедэ,
Хони малай түрэн байхада,
Хашаар соогуур хурьгаа манан,
Хоншуу хохирой үнэртэй бэлэй.

Дуугаа дуулан наһан соогоо,
Дорюун хүхюун ябаа эжым.
Тайзан дээрэ нютаг зондоо
Тала дайда, инаг дуран,
Харгы замууд, үеын нүхэд,
Холын һанал тухай дуугаа
Бэлэг болгон баридаг байгаа.

Эжым үнэр — хоншуу хохир,
Эжым үнэр — амтан эдеэн,
Эжым үнэр — баглаа сэсэг,
Эжым үнэр — дулаан наран.