Утын харгыда гаража, уртын дайда хүрөөбди

Ехэ эзэнэй Чингис хаанай тоонтодо, Дэлюун болдогой, Баян обоогой энгэртэ буряад зоной үлгы нютаг болохо Дадал hомондо болоhон «Алтаргана» наадан намда тон лэ hайнаар хадуугдаа. Заха хизааргуй Монголой тала дайдааар ябажа, төөрижэ, ехэл зүдэрбэ зобобди гэжэ тиихэдэ hанабашье, мүнөө болоходо энэл үйлэ ушар ходо hанагдажа, сэдьхэлэй ехэ дулаахан мэдэрэл түрүүлдэг юм.



Харгыгаа алдажа hүни, талын дунда, дүтэ наашаа хүршэ айлгүй хонишонойдо ороо бэлэйбди. Манай автобус соо ябаhан зон түрүүшынхеэ юрын хонишоной hэеы гэртэ орожо, байра байдалыень хараа, бэлэгтэ хүртөөбди. Альгаар дүүрэн адхаар абажа маанадтаа ааруул хүн бүхэндэмнай барюулаа бэлэй. Алтарганын нааданай үедэ маанадые хэншье юрын хонишонойдо абаашахагүй hэн, тиимэhээ төөрижэ ябаhан маанадта тэрэ зуhаландаа гараhан зөөдэлэй байдалтай хонишонойхи эгээл hайханаар үзэгдөө, харагдаа hэн. Эртэ үглөөгүүр Дадал руу харгылхадаа Онон голойнгоо эхин урадхал дээгуур гаража байхадаа, Росси гүрэндэ Онон голой эрьедэ оршодог Хүнхэр нютагни урда захаhаа харагдан юундэб даа hанаандам ороо hэн. «Утахан Ононой эрьедэ» гээд таталуулаадшье туршааб. Хажуудам ябагшад: «Зай, Ешигма, эндэ онгосо табяад лэ урдаа hаа, маанадhаа лаб лэ түрүүн нютагтаа байхаш» гээд энеэлдээ hэн.



Дадал hомоной түбhөө табан модоной зайда ехэ эзэн Чингис хаанай түрэhэн тоонто Дэлюун болдогой орой дээрэ ехэ хүшөө бодхоогдонхой. «Алтарганын» нааданда ерэгшэд энэл газар булта хүрэжэ, hунажа мүргөө, аршаандань хүртэжэ, «Хурай!» гэжэ альгаа дэлгээн зальбаржа, аргагүй ехэ үндэр мэдэрэлдэ абтагдаа. «Буряад хүн гээшэ энэ наhандаа, нэгэшье hаа дахин, эртэ урдын энэ дайда ерэхэ ёhотой» гэжэ Буряад Уласай Арадай Хуралай депутат Цыденжап Бимбаевич Батуев тиихэдэ hанамжалаа hэн.



Ниислэл Улаан-Баатар хотоhоо 600 модоной зайда оршодог Хэнтэйн аймагай Дадал hомондо хоёр үдэрэй туршада хэдэн мянгаад айлшад буужа, танилсажа, хоорондоо гансал буряадаар харилсаа бэлэй. Ородоор хэлэхэдэ, маанадые хүн ойлгоногүй, монголоор хэлэхэдэнь бидэнь тулмаашагүй, тиигэжэ яг лэ буряадаар харилсаhан байнабди. Хүн бүхэн юрэл хажуудахи байhан хүнтэеэ танилсажа, сүлөөтэйгөөр угаа мэдэлсэн, танил түрэлөө хэлсэжэ байхадань, сэдьхэлдэ аргагүй баяртай байгаа. Байра байдалнай дүтын зайда, талаар, ондоо тээшээ ошохо хэрэгшье үгы, нэгэл нютаг дээрэ, түүхэтэ газарта...

«Аян замай холые холо гэнгүй „Алтаргана“ наадандаа бултаараа уулзажа, удха шанартай үндэр хэмжээнэй найрта бэеэрээ байжа, нюдөөрөө хаража бусаhандаа баяртай байнабди»

гээд Россин соелой габьяата хүдэлмэрилэгшэ Николай Шабаев олоной hанамжаа мэдүүлээ hэн.



Сэргэтэй тоонто нютагай зониие сэнгүүлэн золгуулжа «Алтарганамнай» удаань хоер жэлэй удаа Буряад орондо үнгэргэгдэхэ болоо hэн.