Кино, театрай зүжэгшэнэй дурсалгаhаа

Жэнхэни hайхан түрэл хэлэн дээрээ уран гое зүжэгүүдые наадажа, дуунуудаа зэдэлүүлжэ бэлигтэй артистнууд арадайнгаа зүрхэ сэдьхэлдэ удаанаар хадуугдаа. Буряад драмын театрай артистнууд уран hайханай фильмнүүдтэ наадаха урилгада хүртэжэ, гансашье түрэл нютагтаа бэшэ, гүрэн дотор мэдээжэ болоhон юм.


Энэл үедэ Буряадтамнай уран hайханай фильмнүүд буулгагдаа. «Пора таёжного подснежника», «Три солнца», «Золотой дом», «Песня табунщика» гээд лэ эдэ уран hайханай бүтээлнүүд олондо мэдээжэ болоhон түүхэтэй. Барас Халзанов, Сергей Итыгилов, Арья Дашиев режиссернууд зохеохы замайнгаа эршэтэй эхин шатада гараhан ябаа. 1956 ондо Андрей Фроловой буулгаhан «Адуушанай дуун» гэhэн кинодо Владимир Манкетов, Буянто Аюшин артистнууд тодорhон байна. Свердловскын киностудида 1958 ондо «Ургын hалбарха үедэ» гэhэн уран hайханай фильм буулгагдажа, театрай артистнууд Валентина Дагбаева, Владимир Халматов, Мария Степанова, Владимир Манкетов, Федор Сахиров болон бусад Буряадаймнай артистнууд уран бэлигээ харуулhан байна.

1968 ондо Москвагай киностудида «Тайгын эзэн» гэhэн уран hайханай фильм буулгагдажа, олон харагшадай hайшаал магтаалда хүртэhэн юм. Хожомынь хоер жэл болоод, энэ фильмын үргэлжэлүүлэл — «Пропажа свидетеля» гэhэн кино буулгагдаа бэлэй. Энэ кинодо тиихэдэ залуу, ерээдүйн Россин арадай артист Валерий Золотухин гол роль наадаhан байна. Суг хамта Валерий Золотухинтай энэ кинодо эхэнэрэй гол роль Буряад драмын театрай зүжэгшэн Марта Зоригтуева наадаhан намтартай.



— Эгээ түрүүшынхиеэ кинодо буулгаhан ушарни болоно, гүлмэр залуухан ябагдаа. Кинодо буулгаха гээшэ театрhаа тад ондоо хэрэг, урдаhаашни шанга гал элшэ туяараад, хүнүүдшье харагдахагүй. Түрүүн айгаа бэзэб, Валерий Золотухинтай наадаха байхадаа, бүришье. Теэд эхилхэтэй сасуу, үгэнүүдни өөрөө гараад лэ, рольдоо ороод лэ, наадаа бэлэйб. Валерий Золотухин ехэл hайн зантай хүн байгаа. Буряад артистнууд олон ошообди, бултанда ехэл анхаралтайгаар хандажа, аха захатаниие хүндэлхэ, гэртэ ороходоо, эгээл hүүлдэ орохо. Оеор дээрэ hуугаадшье «Ой, мороз, мороз...» дуугаа дуулагша hэн, — гэжэ «Пропажа свидетеля» фильм тухай, хайшан гээд энэ кинодо наадаhанаа Марта Цыденовна дурсаа hэн. Тиихэдэ залуу бэлигтэн мэдээжэ В. Высоцкий, В. Смехов, Л. Максакова зүжэгшэдтэй киногой нэгэ талмай дээрэ хүдэлөө, сугтаа наадаа. Тэдэнэй жэшээгээр, ехэрхүү ябадал гаргангүй, артист хүн арад соогоо байха, арадай зүжэгшэн байха зэргэтэй гээд Марта Зоригтуева ехэ хадуужа абаа. «Пропажа свидетеля» уран hайханай фильм Түнхэндэ, Шэмхэ нютагта, Москвада, Кавказда буулгаhан түүхэтэй. Эртэ үглөөгүүр бодожо, буугаар буудадаг hорилгоео зүжэгшэн мүнөө гансата hанаандаа оруулна. hүүлдэнь кино буулгаха сагай эсэстэ нэгэ гараараа буугаа баряад буудажа шададаг болоhоноо энеэбхилэн дурсаа. «Одоол мүнөө тэрэ кинодо наадаhанаа hанагшаб» гэжэ Марта Зоригтуева хэлэнэ.

Олон жэлэй үнгэрhэн хойно Марта Цыреновна Россин арадай зүжэгшэн Валерий Золотухиной Таганкын театрай уран hайханай хүтэлбэрилэгшэ байхадань Улаан-Yдэдэ уулзажа, ехэ дулаахан оршон байдалда нүхэдөө дурсан, кино, театр тухай хөөрэлдэhэн байна.

Марта Цыреновна Зоригтуева 1976 ондо ГИТИС дүүргээд, Буряад драмын театрта хүдэлжэ, олон тоото рольнуудые наадаhан. «Тополек мой в красной косынке», «Двенадцатая ночь», «Сэрэмпэл» болон бусад зүжэгүүдтэ уран бэлигээ харуулhан байха. Хэдэн олон шагналнуудта хүртэhэн Россин арадай артистка Марта Зоригтуева түрэл хэлэн дээрээ, түрэл театртаа наадажа байhандаа баяраа мэдүүлээ hэн.


— Арбан долоо наhатайдаа 1966 ондо театр ерээб. Буряадаймнай эгээл элитэ зүжэгшэд Владимир Халматовhаа эхилээд, Сундуп Рабсалов, Георгий Лосев болон бусад тиихэдэ наадажа байгаа, тэдэнhээ зүбшэл hургаалнуудые абааб. Yдэр бүри зүжэгүүдые хаража, гурба hара буряад хэлэеэ үзөөб. Прибайкалиин аймагай Турунтаевын hургуули дүүргэhэн байгааб, буряад хэлэ мэдэхэгүй. Тиин мүнөө түрэл хэлэеэ мартангүй, олон хэлэхэ шудалжал байха хэрэгтэй — гээд, Марта Цыреновна зүбшэнэ.


Дүй дүршэлтэй зүжэгшэн hүүлэй үедэ Буряад орондо буулгагдаhан залуу режиссернуудай кинодо мүн лэ наадана. Баир Дышеновой буулгажа байhан «Отхон» гэhэн уран hайханай бүтээлдэ Марта Зоригтуева эхын дүрэ уранаар харуулаа. Ород хүбүүн буряад басаган хоерой инаг дуран тухай Буряад орондо, Эрхүү можын дэбисхэртэ буулгагдаа. Тиихэдэ «Булаг» гэhэн фильмдэ 2013 ондо наадаhан байна. 2024 ондо «Зүжэгшэн» гэhэн спектакль Буряад театрта табигдаhан юм. Тэндэ түрэл театраймнай урдаа хараха зүжэгшэд Россин арадай артистнууд Л.Егорова, Л.Дугарова, М.Зоригтуева, Россин габьяата артистнууд Д.Сангажапова, Д-Д.Бочиктоев, Ч. Гуруев гэгшэд өөhэдөө наадажа, харагшадтаа зохеохы зам тухайгаа хөөрэhэн байна. Бүхы наhаараа ондоо хүнүүдэй дүрэ, тэрэнэй сэдьхэл бодолыень уранаар харуулжа наадаха бэлигтэйшүүл, энэ удаа өөр тухайгаа, өөрын зохёол тухай дурадхаа. Суута зүжэгшэд, тэдэнэй тоодо Марта Цыденовна Зоригтуева зохеохы замайнгаа дабташагүй мүрнүүдые дулааханаар дурсаа.