РУС

Түрэ хурим

Хуримда хэлэгдэдэг заншалта үгэнүүд

1 апреля 2015

805

Нарандал адли гэрэлтэжэ яба,
Набшаһандал адли дэлгэржэ яба.
Найр сэнгэлигээр дүүрэн яба,
Наһан соогоо жаргажа яба.

Д-Н. Халхаров монголһоо буряадшалаа


Гэрэл зураг: benchrisman.com

Бэри гуйха үгэ: 

Буга намнааша манайда байна, 
Булга зүйгөөшэ танайда байна, 
Холые ойротуулдаг морин эрдэнеэр 
Хоёр урагые ойротуулдаг хүүгэн 
 эрдэниие гуйжа ерэбэлди.

Эрихэдэ олдодоггүй эрдэни, 
Һурахада олдодоггүй һубад 
Танайда байна.

Буу үргэлдэгынь манайда 
Булга эсхэдэгынь танайда 
Урга баридагынь манайда 
Нооһо ээрэдэгынь танайда.

Эрижэ олдошогүй эрдэни, 
Һуража олдошогүй һубад 
Эндэхиин үргөөндэ байна гэжэ 
Үдэрэй һайниие үнжэн хүлеэжэ, 
Һарын һайниие һаатан хүлеэһээр, 
Мүнөөдэрэй үдэрые 
Үлзытэй һайн үдэр гэжэ, 
Танай алтан богоһые бараалхажа ябанабди.

Зуун хүнөөр гуйлгажа, 
Зайтай хүндөө ошодог ушараар 
Худа ураг бололсоё гэжэ 
Хүбүүндээ үхииешни гуйжа ерэбэлди.

Эрижэ олдошогүй эрдэни, 
Һуража олдошогүй һубад 
Танай үргөөндэтнай байна хаяа. 
Бүлсэгэрхэн хасартай, 
Бүлтэгэрхэн нюдэтэй 
Уран һайхан бүһэгүй 
Танай алтан богоһодо гэжэ, 
Мүнөөдэрэй үдэрые 
Бата һайн үдэр гэжэ, 
Танай алтан богоһодо 
Бараалхажа ерээлди. 
Дэрлэхэ абдартань 
Дэгэлэй дурдан хэжэ үгэнэлди. 
Хүлэйнь абдартань 
Хүбэн даалимба, 
Уран сагаан хайша, 
Оёдолой нарин зүү, 
Зүйжэ хадхаха утаһа хэжэ дамжуулнабди. 
Хээр алаг гүү 
Бөөритэй алаг унагатайнь, 
Халбан сагаан хони 
Халзан сагаан хурьгатайнь үгэнэбди.

Түрын хэрэгээр 
Үриин хэшэг айладхан, 
Айл аймагаараа 
Бата нэгэдүүлхэ гэжэ ерэбэлди.

Энтэй торгые жэгдэлһэн, 
Эсхэһэн торгые хүшэһэн, 
Эрижэ болодоггүй эрдэниие, 
Һуража олдодоггүй һубадые 
Эрэдэнь эрижэ, 
Һурагаар һуража, 
Гэртэнь нэбтэ гэгээржэ, 
Туургадань нэбтэ туяаржа байна, - 
Гэжэ эндэхиин үргөөндэ бараалхажа ерэбэлди.

Һарын һайниие һаатан хүлеэжэ, 
Үдэрэй һайниие үнжэн хүлеэжэ, 
Мүнөөдэрэй үдэрые 
Түгэс үлзытэй һарын 
Тэнгэриин хэшэгтэй үдэр гэжэ ерэбэлди.

Буга намнаашан манайда, 
Булга зүйгөөшэн танайда. 
Урга баряашан манайда, 
Уялаа оёошон танайда.

Энэ хоёрой юрөөл 
Эрхим хоёрой заяан гэһэн бэлэйл. 
Хайра хэшэгээ хүртөөжэ, 
Харюугай үгэ хүлеэнэлди!



Гэрэл зураг: benchrisman.com

Залуушуулай гэрлэхэдэ: 

Үреэр үнэр, 
Малаар баян бологты!

Түүхэдэ орохо хүбүүтэй, 
Түрхэмүүдтээ магтуулха 
Басагатай бологты! 
Олон малтай 
Айрагай эзэн болтогой! 
Бум малтай 
Бутын эзэн болтогой!

Аяга дуугаа ханхинуулжа ябагты, 
Аха дүү, олоноо баясуулжа ябагты.

Аба эжыгээ хүндэлжэ ябагты, 
Адуу малаа үдхэжэ ябагты.

Аянда ябабал, олзотой яба, 
Агнуурида ябабал, ганзагатай яба.

Аба эжыдээ ашатай яба. 
Аха эгэшэеэ хүндэлжэ яба.

Буурашагүй буянтай, 
Һаарашагүй һантай, 
Һанаһан хамаг үйлэшни 
Һанаагааршни бүтэхэ болтогой!

Дэлһыень заһаха моритой, 
Дэлэнгынь татаха үнеэтэй, 
Дэнзэлхэ юумэнһээ мүнгэтэй, 
Дэгэл оёхо торготой, 
Дэлхэй дүүрэн малтай 
Дэлгэржэ, дээшэлжэ ябаарай!

Зандан модоной мүшэршүү, 
Замбага сэсэгэй дэльбэшүү 
Дэлгэржэ ябаарай!

Дээбэриин даахагүй эдеэтэй, 
Дэлхэйн даахагүй малтай ябаарай.

Зуун наһа наһалжа, 
Зургаадай таяг тулажа ябаарай.

Нарандал адли гэрэлтэжэ яба, 
Набшаһандал адли дэлгэржэ яба. 
Найр сэнгэлигээр дүүрэн яба, 
Наһан соогоо жаргажа яба.

Наян наһа наһалха 
Наһан бүридөө жарга.

Үглөөнэй нараншуу мандажа, 
Үндэр хангайн сэсэгшүү 
Дэлгэржэ ябаарай.

Түрэдэ нэрэтэй, 
Түмэндэ суутай, 
Уладта солотой, 
Олондоо алдартай, 
Хэзээдэ сэдьхэл дүүрэн, 
Үргэлжэ энхэ мэндэ, 
Үбшэ зоболонгүй 
Үлзы жаргаарай!

Түрэдөө хүсөө үргээжэ, 
Түмэндөө зүдхэлөө үгэжэ, 
Дэлхэйдэ нэрээ мандуулжа, 
Дүрбэн далайда һүрөө үзүүлжэ яба.

Тэнгэри үршөөжэ, 
Тэгшэ жарга.

Ута наһатай, 
Удаан жаргалтай, 
Абадаа ашатай, 
Эжыдээ туһатай, 
Түрэ уладтаа нэмэритэй, 
Түмэнэй манлай боложо ябаарай.

Үрэ ашынгаа һайниие үзэ, 
Үреэ дааганайнгаа хурдые үзэ.

Хандагай буга харбаха хүбүүтэй боло, 
Халюу булга эсхэхэ хүүгэнтэй боло.

Хөөһэтэй сагаан айрагшни 
Хүхүүрээ дүүргэжэ, 
Хүбэн сагаан хонидшни 
Хотоноо дүүргэжэ, 
Гунганаха сагаан үнеэншни 
Зэлээ дүүргэг.

Хүбүү, басагандаа мал таһалжа үгэхэдөө: 

Тоонь түмэ хүрэг, 
Тооһониинь огторгой тулаг!
Автор: Д-Н. Халхаров монголһоо буряадшалаа