Хүгжэм

Буряадай оперын дуушан Виктория Базарова

5 декабря 2019

788

Ород Уласай габьяата зүжэгшэн, оперно театраймнай «ялас» гэмэ одон, эрхим бэлигтэй дуушадай нэгэн болохо Базарова Виктория Жамьяндоржиевна 1954 ондо Хориин аймагта үнэр баян гэр бүлын үри боложо түрэһэн юм.

Тэрэ бага наһанһаа дуунда дуратай, илангаяа, эстрадна дуунуудые һайхашаадаг һэн. Дуушан болохо хүсэлөө бэелүүлхэеэ дунда һургуулияа дүүргээд, Улаан-Үдын хүгжэмэй училищада орожо һуралсаа. Эндэ тон бэрхэ багшанарта шаби орожо, дуун гээшые яажа дуулахаб гэжэ 4 жэлэй туршада заалгажа гараа. Виктория суута дуушан Клим Миткиновэй шаби боложо, үгын орондо ното дуулажа һураха (сольфеджио) гэхэ мэтэ дуушанай мэргэжэлэй нюуса аргануудтай һайса танилсаа. Сугтаа һураһан нүхэдынь хэн хэниинь гэлтэгүй ялас гэмэ бэлигтэйшүүл нэгэ үедэ сугларшоод, хожомоо бултадаа шахуу элитэ ехэ дуушад боложо суурхаһан. Бүхы дэлхэйдэ мэдээжэ, СССР-эй арадай зүжэгшэн Галина Шойдагбаева, мүн холо ойгуур суурхаһан Ольга Аюрова, Сурена Дашицыренова ба бусад дуушад олон түмэн харагшадайнгаа зүрхэ сэдьхэл эзэлһэн гээшэ. 1975 ондо «одото» бүлэгэйнгээ тоодо училищиингаа омогорхол болон, мүнөө болотороо «алтан түгэсхэл» гүүлэн, хүгжэм дуунай дали олгоһон түрэл һургуулияа дүүргэжэ гараа һэн. 
Энэл һургуулида һуралсаха үедээ сугтаа һурадаг Бархан нютагай Базаров Баяр гэжэ хүбүүнтэй дүтөөр танилсажа, эдир наһанай халуун дураар, аялга дуунай жабхаланта хүсөөр хоёр зүрхөө холбоһон. Хүдөөгэй хонишоной хүбүүн ямаршье ажалһаа айхагүй, түншэтэй бата, хожомоо наһанай найдамтай нүхэр болохо байһаниинь гансата харагдаа һэн. Баяр багаһаа арадай дуунуудые дуулаха дуратай байгаа. Училищадаа хүгжэмэй мэдээжэ багша Вячеслав Баяндаевич Елбаевай класста һуралсажа, хүгжэмэй талаар үргэн мэдэсэ, бардам багажатай боложо гараа. Саашадаа Новосибирскын консерваторидо һуралсажа ябахадаа, 1980 ондо консерватори дүүргэжэ ябаһан оперно дуушадай дунда харалгын мүрысөөндэ хабаадажа, Рахманиновай «Не пой, красавица, при мне» («Бү дуулыш, дангина, хажуудамни») гэһэн романс дуулажа, айхабтар ехэ амжалта туйлаһан. Баяр Вика хоёр дээдэ һургуулиингаа 3-хи курсда ябахадаа, айл болоһон. Новосибирскдэ һуража байһан Баярай зүрхэн ходол Ленинград тээшэ, инаг дуратай Викадаа ходол тэгүүлхэ. Хэды тиишэ ошохоёо һанабашье, бэеэ барижа, һургуулияа эндээ, өөрынгөө багша Александр Яковлевич Левицкиин хажууда дүүргээгүйдэнь аргагүй һэн.

Харин Виктория Римский-Корсаковай нэрэмжэтэ Ленинград (Санкт-Петербург) хотын консерваторидо орожо, Ород Уласай габьяата зүжэгшэн Т.Н. Лаврова гэгшын класста һуралсажа, дуулаха арга дадалаа улам мүлин дээшэлүүлээ. Тиин 1981 ондо анханай үндэр соёлой түб хотодо консерватори дүүргэжэ, мэргэжэлэй түгэс багажатай залуу дуушан Буряадай гүрэнэй академическэ опера ба баледэй театрай түрүү зэргын гослон дуулагша болобо. Аргагүй хүсэтэй, үргэн дэлисэтэй лирико-драматическа сопрано хоолойтой, түрэлхиин оюун бэлигтэй дуушан өөрынгөө мэргэжэлээр зохёохы ямарханшье ажал бүтээжэ шадаха, һанаашалһан, хараалһан тээшээ зоригтойгоор дабхиха дүүрэн арга боломжотой дуушан гэжэ гансата ойлгохоор һэн. Виктория Жамьяндоржиевна оперодо партинуудые гүйсэдхэжэ эхилхэдээ, роль бүхэндөө харюусалга ехэтэйгээр хандадаг, хэхэ ажалаа саг соонь дүүргэдэг, тон шанга журамтай, бэедээ эрилтэ ехэтэй дуушан гэжэ элирээ. Сугтаа хүдэлдэг зониинь тэрэнэй сэхэ сэбэр, налгай хүхюун, зондоо зохид, хэндэшье гараа һарбайн туһалха уужам сэдьхэлтэй хүн шанарынь дээгүүр сэгнээ бэлэй. Дуушан хамаг бэлигээ, дуулаха хүсэлөө, арга шадалаа өөрынгөө гүйсэдхэһэн бүхы партинуудта сүм зорюулжа ябаа. Ямар олон рольнуудые ялас гэмэ һайханаар, харагшадай сэдьхэлээ доһолон хадуумаар гүйсэдхэжэ шадаа гээшэб! П.И. Чайковский: «Евгений Онегин» — Татьяна, «Иоланта» — Иоланта, «Бүүбэн хатан» — Бүүбэн хатан (Пиковая дама); Дж. Верди: «Отелло» — Дездемона; Дж.Пуччини: «Тоска» — Тоска, «Чио-Чио-Сан» — Баттерфляй, «Турандот» — Лю; Ш. Гуно: «Фауст» — Маргарита; М.Фролов: «Энхэ-Булад Баатар» — Арюун-Гоохон гэхэ мэтэ оперануудта дуулаһаниинь мартагдашагүй. Виктория Базарова гол рольнуудһаа гадна 2-хи зэргын рольнуудые голонгүй дуулажа ябаа. Зүжэгшэнэй тон үнэн харагшань, шагнагшань өөрынь наһанай нүхэр Баяр Базаров байһан. Тэрэ һамганайнгаа дуулаһан бүхы партинуудые ерэжэ шагнадаг, багша хүн хадаа ажаглалта, заабаринуудые үгэжэ, тон ехээр дэмжэдэг һэн. Мүн түрэл театртаа 31 жэлэй туршада хүдэлжэ ябахадаа, хэды олон гастрольнуудта дууша нүхэдтэеэ сугтаа холо ойрын харгынуудаар, оронойнгоо олон хотонуудаар, хари гүрэнөөршье ябажа, Буряад оронойнгоо нэрэ соло үргэлсэжэ, бэлиг шадабаряараа гайхуулжа ябаа һэн гээшэб!

2000 онһоо Виктория Жамьяндоржиевна анхан өөрынгөө һураһан, мүнөө «П.И. Чайковскиин нэрэмжэтэ Улаан-Үдын хүгжэмэй колледж» гэһэн нэрэтэй болоһон түрэл һургуулидаа дуратайгаар хүдэлжэ захалаа. «Вокал» гэһэн дуунай хэшээлнүүдтээ багша өөрынгөө шабинарта богони саг соо яагаад дуулажа һурахаб гэһэн арга дадал зохёожо, тус хэрэгтээ нилээдгүй ехэ амжалтануудые туйлаһан байна. 
Эндэ консерватори дүүргэһэн сагһаа хойшо Баяр Гомбоевичынь амжалтатай хүдэлжэ байгаа ха юм. Тиигэжэ эжэл хоёр нэгэ ажалтай боложо, хөөрэлдэхэ, хэлсэхэ юумэниинь нэгэ шэглэлтэй, нэгэ урасхалтай болон, бүри һонирхолтой болоо һэн. хоюулан тон эршэ абьяастайгаар дуратай ажалдаа бэеэ үгэнгинүүд, хэрэгтэй сагта саг харахаяашье мартаха. Баяр Гомбоевич саг үргэлжэ элитэ оперно дуушадай пластинкануудые суглуулжа, сүлөө сагтаа тэдэнээ шагнажа, дуулаха дадалаа мүлижэ, хүгжөөхэ хэрэгтэй һэн. Иигэжэ зохёохы ажалтай, талаан бэлигтэй хоёр дуушад ажабайдайлай эреэ маряае сугтаа дабажа, аялга дуу дэгжээхэ буянтай ажалаа нэгэдүүлжэ, урдаа хараха Виктор хүбүүгээ, амтатайхан ашараа үргэлсэжэ, 40 жэлэй туршада эбтэй эетэй гэр бүлэ һууба. Элитэ багша, эрхим дуушан Баяр Гомбоевич Базаров Буряад ороной соёлдо сэгнэшэгүй ехэ хубитаяа оруулһан. Филармониин концертнуудта, радио ба телевидениин дамжуулгануудта хабаадалсажа, хото хүдөө нютагуудаар ябажа, малшад, таряашадай урда һайсал дуугаа дуулаһан, хүн зоной сэдьхэл баясуулһан гээшэ. Дуу гүйсэдхэлгын ба багшалалгын хэрэгтэ үндэр амжалтануудые туйлаһанай түлөө тэдэ гүрэн түрын зүгһөө ехэ шагналнуудта хүртэһэн. Баяр Гомбоевич «Буряадай габьята зүжэгшэн» ба «Буряадай арадай зүжэгшэн» гэһэн ба «Ородой Холбоной соёлой габьята хүдэлмэрилэгшэ» гэһэн нэрэ зэргэнүүдтэ хүртэһэн. Тэрэнэй жэгтэй һайхан уянгата хоолой олон түмэнэй дурасхаалда мүнхэрэн үлөө. 

Буряад ороной оперын мэдээжэ дуушан, багша, олониитын эдэбхитэн В.Ж. Базарова энэ наһандаа шэлэжэ олоһон мэргэжэлээ, талаан бэлигээ залуу үетэнтэй харамгүй хубаалдажа, олон бэрхэ шабинарые дэгжүүлэн, далижуулан табидаг габьяатай.
Виктория Жамьяндоржиевна саг үргэлжэ шэнэ зорилгонууд дээрэ хүдэлжэ, «Гослон дуулалга», «Вокал урлалга» гэһэн ажалай дүримүүдые бэелүүлгээр «Академическэ дуун» гэһэн сэхэ шэглэлэй хүтэлбэринуудые бэлдэжэ гаргаа. Олон жэлэй туршада дуушадта заажа ябаһанайнь үрэ дүн болон, мэргэжэлэй талаар «Хоолой хүгжөөлгэ тухай», «Ород Уласай габьяата зүжэгшэн, профессор Т.Н. Лавровагай багшалалгын арганууд ба эрилтэнүүд», «Эхилэн дуулагшадтай хүдэлхэ багшалалгын гол дүримүүд» гэхэ мэтэ хүдэлмэринүүд бүтээгдэжэ, мүн нээмэл хэшээлнүүдтэ хэрэглэхэ технологическа хэрэгсэлнүүд ба «Гослон дуулалга» гэһэн журамаар туршалганууд бэлдэгдээ һэн. Дуунай багшын энэ мэтэ амжалтанууд тухайнь республикын олон һонинуудта бэшэгдэһэн байна.
Виктория Базарова Ород Уласай олониитын дуунай академиин гэшүүн, тэрэнэй ажалайнь габьяа баярай бэшэгүүдээр тэмдэглэгдэжэ байдаг. Ород Уласай театрай ажаябуулагшадай Холбооной зүгһөө Хүндэлэлэй грамотаар 2010 ондо шагнагдаа. Эрхим һайн ажалайнгаа түлөө «Буряад Уласай габьяата зүжэгшэн», «Буряад Уласай арадай зүжэгшэн», «Ород Уласай габьяата зүжэгшэн» гэхэ мэтэ олон нэрэ зэргэдэ хүртэхэ ёһороо хүртэһэн гээшэ. 

Виктория Базарова мүнөөшье түрэл театртаа ажаллаһан зандаа, зүжэгүүдтэ хабаадаашьегүй һаа, хаба шадалаараа дүнгэлсэжэ, залуу дуушадтаа аша туһаяа хүргэһөөр зандаа. Буряад оронойнгоо дуунай урлиг соёлдо хэмжүүргүй ехэ нөөсэеэ оруулһан олондо мэдээжэ дуушамнай бэлигэй замаар согтойхон гэшхэлһэн зандаа!

Бэлигтэй бэрхэ багшанар Базаровтанай һургаһан олон һайн шабинарынь элдэб хэмжээнэй: уласхоорондын, бүгэдэроссиин, можо хизаарнуудай дуушадай мүрысөөнүүдтэ нэгэнтэ бэшэ дипломант, лауреадай нэрэ зэргэдэ хүртэһэн юм. Буряадай оперно театрта дууладаг шабинарынь: Бадма Гомбожапов, Александр Хандажапов, Доржо Шагдуров гэгшэд Һасаран Линховоиной нэрэмжэтэ Уласхоорондын мүрысөөнүүдэй илагшад болоһон. Гнесинэй нэрэмжэтэ Ородой гүрэнэй хүгжэмэй академи түгэсхэгшэ Мария Балданова, Мариинскэ театрай залуу дуушадай академидэ мэргэжэлээ мүлиһэн Москвагай консерватори дүүргэгшэ Соёл Батуев хоёр түрэл театртаа хүдэлжэ эхилээ. Тэдэнэр Баяр Базаровай шабинар, саашадаа амжалта туйлажа ябахань дамжаггүй. Норпол Цыденов шабинь Москва хотодо Ород Уласай гвардиин сэрэгшэдэй хатар ба дуунай ансамблиин зүжэгшэн, харин Сэсэгма Сандиповань — Буряадай «Байгал» театрай гослон дуулагша, «Буряад Уласай габьяата зүжэгшэн» гэһэн нэрэ солотой. 
Виктория Базаровагай өөрынь шаби Венера Протасова 2014 ондо Москвада үнгэрһэн Глинкын нэрэмжэтэ Уласхоорондын мүрысөөнэй III шатын лауреадай нэрэдэ хүртөө, харин 2015 ондо Улаан-Үдэдэ болоһон II Байгалай уласхоорондын мүрысөөнэй I шангай лауреад гэгдээ. Мүнөө тэрэ Татарстандахи Муса Джалилиин нэрэмжэтэ театрта гослон дуулагшаар хүдэлнэ. 2015 ондо залуу дуушан П.И. Чайковскиин нэрэмжэтэ XV Уласхоорондын мүрысөөндэ хабаадаа. Хоёр жэлэй туршада Баруун Европын гүрэнүүдээр дуугаараа аяншалжа, Итали, Румыни гүрэнүүдэй гол тайзанууд дээрэ сопрано хоолойто орёо партинуудые гүйсэдхэжэ гараа. Нүгөөдэ шабинь — Аюна Базаргуруева 2012 ондо Минск хотодо үнгэрһэн Уласхоорондын Competizione dell’Opera гэжэ итальян оперын дуушадай мүрысөөндэ III шатын лауреад, 2012 ондо Улаан-Баатарта Пурэвдоржын нэрэмжэтэ мүрысөөндэ II һуурида гараа. Мүнөө Мариинскэ театрай гослон дуулагшаар амжалтатай хүдэлжэ ябахадань, Виктория Жамьяндоржиевна багшынь һургаал заабари түшэг тулгань болодог лэ. Оюна Дарижапова шабинь түрэл оперно театртаа дуулахын хажуугаар, мүн хүгжэмэй колледждо багшалдаг юм. Оюнын шабинар һайн үрэ дүн харуулжа захаланхай. Тиимэһээ Баяр Гомбоевич ба Виктория Жамьяндоржиевна Базаровтанай сэдьхэлэй дуудалгаар хамаг хүсэеэ үгэн хүдэлһэн ажал хиидэ ошоогүй. Тэдэнэй һургаһан шабинарынь хүндэтэ багшанартаал адли оролдон, бэлиг шадабариин эстафетэ дам саашань дамжуулжа ябана ха юм.

Буряад Уласай оперно уралиг соёлой хүгжэлтэдэ Баяр Гомбоевич ба Виктория Жамьяндоржиевна Базаровтанай эбтэй бүлэ ехэхэн хэмжээнэй хубита оруулһан байха. Манай буряадай хоёр ехэ бэлигтэн инаг дураар холбогдон, гэр бүлэ болоод, наһанай дуратай һайн мэргэжэлээ олоод, хубиин жаргал эдлэн ябахаһаа гадна, түрэл арадтаа, түүхэ соёлдоо аша туһатай байһаниинь олондо жэшээ боломоор лэ.
Автор: Цырен-Ханда Дарибазарова